Page content

article content

Woede: zo ga je er veilig mee om

Woede. Een heel natuurlijke emotie. We voelen ons allemaal wel eens geïrriteerd of boos. Net als schaamte – waar ik vorige keer over schreef – is woede een tamelijk dwingende emotie. Woede kan zich werkelijk meester van je maken. In deze blog ga ik het hebben over de emotie die we allemaal weleens ervaren, de sensatie met een vrij slecht imago. Woede. Waar komt die vandaan? Wat moet je ermee en hoe zorg je dat jouw woede niet de overhand neemt?

 

Wat is woede?

Wat is woede nu eigenlijk precies? Woede is in de eerste plaats een beschermingsmechanisme. Het is een natuurlijke reactie die zich aandient wanneer jou, of een ander, onrecht wordt aangedaan. Een belangrijke emotie dus, bedoeld om onze grenzen te bewaken en onszelf te beschermen. Hoewel woede niet een hele goede naam heeft, is er eigenlijk niets mis mee.

Toen we nog als nomaden door de bossen zwierven, hielp woede ons snel te handelen en in actie te komen bij dreigend gevaar. Het probleem van woede is, dat hij in de context van onze huidige tijd vaak tamelijk misplaatst is. Woede heeft zijn natuurlijke functie verloren, maar ons brein reageert nog altijd primair, namelijk alsof ons leven wordt bedreigd. Erg belangrijk dus om deze emotie bij de lurven te grijpen wanneer hij zich aandient.

 

Woede als afdekking

Omdat woede een primaire emotie is, wordt hij vaak gebruikt als afdekking van een andere emotie of een ander gevoel. Ook dat is een vorm van bescherming, namelijk de bescherming tegen pijn die je niet wilt voelen. Emoties die niet worden erkend, kunnen zich later manifesteren in de vorm van allerlei stressklachten. Je woede leren kennen en erkennen is dan ook een belangrijke stap voorwaarts bij het beteugelen van deze driftkikker van een emotie.

 

De schuld van een ander

Als je boos bent, voel je je benadeeld door een ander. Je hebt iets niet gekregen waar je wel recht op had: een promotie, misschien een uitnodiging voor een huwelijk? Er is je iets niet gegund of je werd niet op waarde geschat. Kortom: woede wordt veroorzaakt door iets of iemand anders, toch? Het feit dat we ons – als we boos zijn – per definitie verongelijkt voelen, is meteen een gevaarlijk aspect van de hele sensatie. Natuurlijk zijn er bepaalde ethische normen en waarden waar we het allemaal wel over eens zijn:

Gij zult niet doden. Gij zult niet stelen. Gij zult niet liegen. Ga zo maar even door. Maar de ethiek in bredere zin kent een veel groter grijs gebied waarin de meningen nogal verschillen. Met andere woorden: je benadeelt voelen, is iets anders dan benadeeld worden. Woede laat zich kenmerken door een grote stelligheid van het woedende subject. De overtuigingskracht waarmee iemand die boos is zijn gelijk over het voetlicht brengt, kan behoorlijk imponerend zijn, zeker als zo’n pleidooi met grootse handgebaren gepaard gaat.

 

Aristoteles

Een van de grote filosofen die zich met woede bezighield, was Aristoteles. Hij heeft over woede veel nagedacht en geschreven en kwam tot de conclusie dat de emotie zowel pijn als genot behelst. De pijn refereert hierbij aan de gekwetstheid van het woedende subject en het genot van de woede zit hem in het vooruitzicht van de wraak. Een praktisch voorbeeld: je bent boos op een vriend. Hij heeft je bedonderd. Laten we zeggen dat hij er met je vriendin vandoor is gegaan, doorgaans een goede grond voor de nodige woede. Je voelt pijn en gekwetstheid. Iemand om wie jij geeft, heeft zich respectloos getoond.

Je besluit voor fysiek geweld te kiezen. Je stapt op je vriend af en geeft hem een rechtse. Zonder woorden te gebruiken, zeg je: ‘Jij deed mij pijn. Nu doe ik jou ook pijn.’ Je voelt genot; het genot van de vergelding. Een woedende handeling dient er eigenlijk altijd toe de pijn die diezelfde woede veroorzaakte, ongedaan te maken. Wanneer er aan woede een actie gekoppeld wordt, dan liggen daar dus niet de fraaiste motieven aan ten grondslag. Het is dan ook aan te raden om met woede op een andere manier om te gaan. Over de alternatieven kom ik zo te spreken.

 

Het doelwit van de woede

Aristoteles benadrukt verder dat het doelwit van een woedende handeling, eigenlijk altijd een ander mens is. Ik ben boos op jou of jij bent boos om mij.[1] Als ik zo vrij mag zijn, ben ik het daar niet helemaal mee eens. Ik heb in de praktijk veel gezien dat woede een grote onderliggende drijfveer van mensen kan zijn die zich manifesteert in vele facetten van het leven. Sluimerende woede kan zich op allerlei manieren wreken. Niet enkel op mensen, maar zeker ook op dingen of zelfs op dieren, passief of agressief.

Misschien heb je het wel eens gezien. De meneer met de hond die maar niet luisteren wil en zijn geliefde huisdier er met de riem van langs geeft. Misschien ben je zelf wel eens heel erg boos geworden op je keukenkastje toen je je hoofd er tegen stootte. Er zijn allerlei manieren om woede te ervaren en woede te uiten. De kunst is om daarbij je omgeving, jezelf of anderen geen schade aan te doen. Dat woede volgens het woedende subject altijd door een ander wordt veroorzaakt, maakt het nu juist zo’n gevaarlijke emotie. Want vaak heeft woede die uit stress voortkomt niets meer met die ander te maken, en des te meer met jezelf.

 

De primaire emotie

Woede is dus een primaire emotie. Als je boos bent, reageer je direct. Er zit nauwelijks ruimte tussen de emotie en het handelen. Dat maakt woede een extra gevaarlijke emotie, want wie vanuit een impuls handelt, zal snel overreageren. Woede heeft een directe invloed op het doelwit van de woede. Het is een bedreigende emotie. Logisch, want met woede oefen je macht uit. Kijk maar eens naar de fysieke handelingen waarmee woede gepaard gaat.

Wanneer je boos bent, maak je je groot. Het wapen waarmee je ten strijde trekt is soms je stem. Je verheft hem of schreeuwt. Bedreigende armbewegingen worden ook veel gebruikt. Als je woedend bent, neem je zo veel mogelijk ruimte in. Het is een emotie die zich naar buiten keert. Hoe groter jij je maakt, hoe kleiner de ander in verhouding tot jou wordt. Dat kan een gevoel van voldoening geven of zoals Aristoteles omschreef ‘genot.’

 

Controlerende emotie

Woede is ook een controlerende emotie, omdat je met woede poogt macht uit te oefenen op je omgeving. Dat kan in een hardnekkig geval letterlijk zijn door iemand tegen de grond te drukken en fysiek geweld te gebruiken, maar dat kan ook door te manipuleren. Mensen manipuleren iets te doen wat jij wilt, is ook een vorm van woede. Het komt uit dezelfde koker, namelijk die van verongelijktheid en jij-moet-doen-wat-ik-zeg. Een houding die je in het leven niet veel verder brengt. Maar voor veel mensen die worstelen met onderdrukte woede, is het niet makkelijk om hiervan los te komen. Wie continu met onderdrukte woede rondloopt, wijst altijd met de vinger naar de buitenwereld.

“Waar het verstand ophoudt, begint de woede. Daarom is woede een teken van zwakte.”

Dalai Lama

Woede maakt dat je bij jezelf wegblijft. Het zorgt ervoor dat je de verantwoordelijkheid voor je eigen gedrag altijd bij een ander legt. De driftkikker kan je vaak haarfijn uitleggen wat er aan de wereld en de dingen allemaal niet deugt. Hij kan er uren over vertellen en als je hem tegenspreekt, dan ben je nog niet jarig. Wie boos is, ontbreekt het aan zelfreflectie. Iemand die de hele dag maar klaagt, is geen prettig gezelschap. Het is dan ook goed om je te realiseren dat boze mensen verdrietige mensen zijn, die met onderdrukte emoties rondlopen en over het algemeen met heel veel stress.

 

Het stresshormoon

Wie boos is maakt adrenaline aan en dat is, jawel, het stresshormoon. Adrenaline wordt in de bijnieren aangemaakt. Het heeft een hele heldere functie. Het zorgt ervoor dat je in bedreigende situaties snel kunt handelen. Je hebt het vast zelf weleens ervaren. Je hart gaat sneller kloppen, je bloeddruk stijgt. Je voelt je opgefokt. Klaar om te vechten of te vluchten. Wie te veel adrenaline aanmaakt omdat hij alsmaar boos is, zal daar op termijn klachten van ondervinden. Het hormoon kan bij overproductie zorgen voor slaapproblemen, overgewicht en zelfs voor burn-out klachten.[2]

 

Door woede beheerst

Wie door woede beheerst wordt, verliest zicht op de realiteit. Daarom is het ontzettend belangrijk om onderdrukte woede te herkennen en te erkennen. Wie zichzelf heeft aangeleerd om altijd vanuit woede te reageren, zal het steeds moeilijker vinden om op een andere manier te reageren. Gewoonten zijn moeilijk te doorbreken, zeker als ze vele jaren hebben gediend als afdekking van een dieper liggend gevoel of een onverwerkt trauma. Achter het masker van de woede ligt een heel pallet aan andere emoties verscholen: die zijn vaak een stuk minder destructief dan hun woedende soortgenoot.

 

Vertrouwd met woede

Patronen van woede doorbreken zal dus betekenen dat je niet alleen je woede, maar ook de emoties die achter die woede verborgen liggen, aan moet gaan. Dit kan soms een behoorlijke achtbaan van emoties zijn. Mensen die aan de slag gaan met het doorbreken van patronen van woede, voelen zich vaak overweldigd door het pallet aan emoties dat naar boven komt. Hoewel de woede hen misschien niet verder bracht en er niet bepaald voor zorgde dat ze op een liefdevolle manier in het leven stonden, was het wel een manier om met het leven om te gaan: een vertrouwde manier. Natuurlijk gaat het loslaten van woede dan ook gepaard met angst en soms met terugvallen in oude woede. Dat hoort er allemaal bij.

 

Passieve woede herkennen

Onderdrukte woede uit zich op verschillende manieren en niet alleen maar in de vorm van een vloekende burger. Passief agressief gedrag bij mensen die met onderdrukte pijn rondlopen zijn: manipuleren, liegen, grote verhalen vertellen, cynisme en bemoeizucht. Nu we weten wat woede is, wat het met ons kan doen en hoe we het herkennen, laten we eens kijken naar de mogelijkheden om met onze woede om te gaan. Laten we het hebben over anger management.

 

Herken je woede

De eerste stap om beter om te gaan met woede, is het herkennen van die emotie. Misschien heb je inmiddels wat meer handvatten gekregen en herken je bij jezelf een van de boven omschreven gedragingen. Bemoei je je veel met anderen? Heb je de neiging om verhalen op te blazen en voel je je vaak opgefokt? Kijk dan eens rustig naar de gevoelens die aan dat gedrag ten grondslag liggen. Het zal je helpen om meer inzicht in je gevoelsleven te krijgen. Doe het stap voor stap en met behulp van een coach. Er kunnen soms trauma’s en heftige emoties naar boven komen. Dan is begeleiding raadzaam om met deze ‘nieuwe’ emoties om te leren gaan.

 

Erken je woede

Wanneer je jezelf in de auto je middelvinger op ziet steken, herken je misschien dat je boos bent. De volgende stap is om die emotie dan ook te erkennen. Dat betekent dat je hem ziet, in al zijn glorie. Woede doet het goed achter dichte deuren, maar als die deuren openstaan en er frisse lucht naar binnen waait, dan neemt de kracht van de woede al snel af en komt er ruimte voor meer constructieve emoties. Woede erkennen, er naar kijken zonder oordeel en zonder er een handeling aan te koppelen, zal de emotie ontkrachten.

 

Van uitstel komt afstel

Wanneer je eenmaal herkent en erkent dat jij een opgewonden standje bent, dan zul je ook weten dat je soms door je woede wordt geleid en dat de woede dan een loopje met je neemt. Maar hoezeer jij je ook bewust bent van deze eigenschap, het zal je niet zomaar lukken om nooit meer in woede te ontsteken. Daarom is het zaak om jezelf een belangrijk trucje aan te leren. De beste vorm van anger management:

Een heftige emotie houdt altijd maar een negentig seconden stand. Hij is beslist van voorbij gaande aard. Geweldig toch? Dit betekent namelijk dat je de woede te slim af kunt zijn door niet meteen te handelen. Voel je de woede zich meester van je maken? Kom dan niet in actie, maar wacht! Doe niks. Het uitstellen van je reactie is de beste anger management, want zoals je weet; van uitstel komt afstel.

Wat is jouw eigen ervaring met woede? Heb je een manier gevonden om daar (anders) mee om te gaan? Deel jouw kennis in het reactieveld hieronder. Of klik op één van de bovenstaande Social Mediaknoppen. Daar maak je altijd weer vrienden mee J

 

[1] https://www.filosofie.nl/nl/artikel/46745/wat-is-woede-eigenlijk.html

[2] https://www.nlbewustgezond.nl/gezonde-levensstijl/neurotransmitter/adrenaline/

Comment Section

19 reacties op “Woede: zo ga je er veilig mee om


Door martine op 1 oktober 2018

als een bus niet stopt aan de halte dan stampvoet ik; dat resulteerde erin dat de buschauffeur alsnog stopte. Maar ik merk dat ik dat wel vaker doe mijn kitten schrikken dan als ik gehaast ben om te gaan werken en ze niet direct luisteren. gelukkig doe ik dit niet te vaak en ja even diep ademhalen helpt…


Door TINEKE op 1 oktober 2018

Hallo Martine, tot 10 of zelfs rustig tot 100 tellen en zelfs weer terug, terwijl je probeert om je op de ademhaling te concentreren zodat even bewust afstand neemt van de situatie en de gedachten wil ook nog wel eens helpen.


Door Albert Sonnevelt Team op 1 oktober 2018

Beste Martine, dank voor jouw reactie. Ik gun je zonder twijfel een leven zonder stress … Hartelijke groeten, Albert


Door TINEKE op 1 oktober 2018

Goede morgen Albert, het is weer maandagmorgen! Sinds lange tijd weer een moment om aan het begin van de week stil te staan bij een van jouw levenslessen. Daar er de vorige week het een en ander fout ging met mijn reactie ben ik dit keer even wat voorzichtiger. Ik heb ervaren dat ik best wel een tijd boos ben geweest op mezelf, omdat ik bepaalde situaties niet meer onder controle kon krijgen. Boosheid lost niets op ! Werd mij duidelijk door anderen gezegd, waardoor ik soms inwendig nog bozer werd, hoewel ik besefte dat het waar was wat ze zeiden. Het gaat er immers niet alleen om wat niet meer gaat, niet meer lukt, niet meer kan, maar om datgene wat nog wel, of weer kan, of voor in de plaats gekomen is omdat er meer tijd is, meer ruimte o.a. voor andere gedachten. Ik realiseer mij dat de boosheid is veranderd in verdriet, als vorm van een rouwproces om het verlies o.a. van een stukje eigenheid. De boosheid kwam meer naar buiten, het verdriet is iets wat ik probeer in de stilte te verwerken in de hoop dat ik ook deze emotie met hulp van de liefde en de troost van mijn dierbaren weer een beetje onder controle kan krijgen.


Door Albert Sonnevelt Team op 1 oktober 2018

Hallo Tineke, dank voor jouw persoonlijke reactie! Ik blijf er alles aan doen om jou en alle andere lezers van mijn blogs te helpen bij een leven zonder stress … Warme groeten, Albert


Door Cees op 1 oktober 2018

Dag Albert,
wederom compliment met je mooie manier van moeilijke dingen beschrijven. Ik heb eens geschreven dat de puzzelstukjes van mijn leven op eigen tijd hun plek vonden en zo mijn levensplaat compleet maken. Nu ik die plaat mooi begin te vinden ondanks alle scheuren en barsten verkeer ik in de bevoorrechte positie dat ik in die scheuren en barsten mijn strijd kan herkennen op weg naar weer heel worden. Een van de puzzelstukjes was boosheid of woede, vooral vanuit gevoelens van onmachtig alleen staan in een omgeving van niet her- en erkennen waaraan veel pijn kleefde. Jij onderscheidt boosheid en woede en ik denk dat dat klopt. Boosheid is het voorportaal voor woede, is mijn beleving. Ik zie woede als doorgeschoten boosheid. Net zoals ik angst zie als doorgeschoten voorzichtigheid. Boosheid en voorzichtigheid ervaar ik als natuurlijke, mijn heelheid beschermende krachten. Ze mogen er zijn en graag zelfs maar ze mogen niet gaan overheersen en uitgroeien tot woede of angst. Ik heb er in kleine, maar oh zo belangrijke groeistapjes mee leren omgaan. Het eerste stapje daarvan kreeg ik van mijn moeder aangereikt. Die leerde mij eerst tot 10 te tellen. Door dat gewoon uitproberen leerde ik dat het werkt. Jij noemt het in je blog 90 seconden, maar ik denk dat het dezelfde grondslag heeft., n.l. doordenken en bezinnen voor je begint. Ja, ik heb heel wat boosheid en vaak ook woede moeten zien te verwerken en dat waren geen gemakkelijke tijden. Vaak betekende het slikken of stikken of accepteren dat het even niet anders was. Wat echter altijd is gebleven en ik later kon uitwerken met hulp van hulpverleners, is mijn rotsvaste zelfvertrouwen en dat mijn slikken of accepteren niet betekende ‘ermee akkoord gaan’. Daarmee heb ik de kracht herkend van mijn ongevoeligheid of beter gevoeligheid voor indoctrinatie of manipulatie. In die gevallen gaat bij mij onmiddellijk een rood lampje van herkenning branden en vind ik als vanzelf, zo lijkt het, de nodige beschermingsmechanieken. Ik beleef dat als terug naar mijn basis, mijn kinderkamer, als dissident en niet kapot te krijgen. Niettemin kunnen woede opwekkende situaties een lange tijd van verwerken vragen. Geen simpele zaak. Het resultaat kan mogelijk vertraagd volgen, maar is altijd mooi. Beheerst boosheid uiten vind ik wel van groot belang voor de duidelijkheid naar mijzelf en de ander. Beheersen is dus goed maar overbeheersen niet. Overbeheersen kan leiden tot wegstoppen en dat vind ik foute boel. Albert, hartelijk dank voor de reeks van eye openers in je blog. Hartelijke groet, Cees


Door Albert Sonnevelt Team op 1 oktober 2018

Beste Cees, dank weer voor jouw persoonlijke en uitgebreide reactie. Ik krijg altijd veel vragen over de thema’s woede en boosheid. Dus ik dacht dat het wel tijd werd voor een blog. Hartelijke groet Albert


Door Yvonne op 1 oktober 2018

Een zonnige maandagochtend,
Verschillende situaties meegemaakt betreffende boosheid van anderen en van mijzelf. Boosheid keert tegen jezelf en maakt je lichaam letterlijk ziek.
Door de opleiding Mental coach en nu de opleiding stresscounselor, heb ik veel inzicht gekregen.
Ik reageer nu anders op bepaalde situaties. Ik kan mijzelf meer verwonderen en afvragen waardoor komt deze reactie en wat levert het mij op. En spiegelen is zo mooi.
Ik kijk er nu anders na en dat voelt goed. Ik ben een ervaring rijker en daarvoor dankbaar dat ik dit geleerd heb.


Door Albert Sonnevelt Team op 1 oktober 2018

Hey Yvonne, dank voor jouw reactie. Dat geeft mij het plezier om door te gaan met schrijven over het onderwerp stress en burn-out. Warme groeten, Albert


Door Hanny op 1 oktober 2018

Dank je voor je verwoording van woede. Zeer leerzaam en tijdbesparend, zeker in het afzien van wraakacties..


Door Albert Sonnevelt Team op 1 oktober 2018

Hey Hanny, woede is iets wat ons allemaal vroeg of laat aangaat. Fijn dat je mijn artikel weet te waarderen. Warme groeten, Albert


Door Ineke op 1 oktober 2018

Albert, jouw artikel klopt in mijn geval.
Woede t.o.v. een Narcistisch familielid, die mij wilde uitschakelen (figuurlijk) omdat ik anders was.
Die ons (mijn man,, dochter en ik) wilde controleren, corrigeren en vermanen.
Door deze woede naar hem er te laten zijn, kwamen de emoties, verdriet en pijn naar boven.
Ook deze emoties mochten er zijn.
Na het omarmen van deze emoties, kwam bij mij de bevrijding en kon ik na lange tijd weer mezelf zijn en hem vergeven.


Door Albert Sonnevelt Team op 3 oktober 2018

Beste Ineke, mooi verwoord! Dank voor jouw persoonlijke aanvulling. Hartelijke groeten, Albert


Door Jack op 1 oktober 2018

Als iemand je irriteert of je onrecht aandoet op een bepaald moment . Neem dan een break , en spreek een latere datum ofandere dag af om dit bespreekbaar te maken. Omdat je in een directe woede zit , is het beter te beseffen dat je er op dat moment niet uitkomt. Omdat je dan te opgefokt bent.


Door Albert Sonnevelt Team op 3 oktober 2018

Hey Jack, dank voor de feedback en het delen. Zo maken we samen de wereld een stukje blijer … Hartelijke groeten Albert


Door Helene op 2 oktober 2018

Hoi Albert, dank voor je mooie blog en even een vraag aan jou. Je begint je blog met het verhaal van een vrouw die als kind zonder macht mishandeld werd door haar moeder. Als ik dat lees voel ik naast woede ook een enorme machteloosheid en intussen op mijn leeftijd ook nog moedeloosheid omdat het maar door blijft gaan zonder dat we als intussen volwassenen deze kinderen weten te beschermen (ook al doen we nog zo ons best). Mijn vraag is hoe zorg je dat het weten van deze ellende niet ontmoedigend op jezelf werkt (als dweilen met de kraan open)? Ik wil je trouwens met deze vraag niet op mijn beurt ontmoedigen haha.


Door Arjen op 3 oktober 2018

Albert, woede is een reactie vanuit angst is voor mij heel lang van toepassing heb heel lang gewerkt met veel stress. Daar was ik regelmatig “woedend” om hoe er werk omgegaan met mij als werknemer. Ook in mijn persoonlijke leven heb ik nog regelmatig last van “woede” aanvallen die vaak ontstaan uit het niets. Het sturen van woede is niet erg eenvoudig en je tips zal ik proberen te gaan toepassen. Laatste vraag kan er een verband zijn tussen woede en angstklachten?


Door ans op 8 oktober 2018

Hi Albert, ik ben veel liever boos (op mezelf) dan verdrietig. Heb heel duidelijk in mijn leven gemerkt dat wanneer ik echt ga voelen dat er dan heel veel verdriet boven komt en ben daardoor een paar keer in een depressie geschoten. Dat vind ik zon vreselijke emotie dat ik nog liever boos ben.


Door Albert Sonnevelt Team op 8 oktober 2018

Beste Ans, ik vind het bijzonder hoopvol dat je al zo’n hoge mate van zelfreflectie hebt.
Wanneer je al zo goed in staat bent om jouw eigen signalen te herkennen, heb je ook
de gelegenheid om het patroon te doorbreken. Wanneer dit nog te spannend voor je is, adviseer ik je om een coach te vragen om je hierbij te helpen. Ik wens je een gelukkig en liefdevol leven. Hartelijke groeten Albert

Plaats een reactie


*